Kościół po 1845 rokuZakon przywrócono w monarchii austriackiej 32 czerwca 1852 roku. Jezuici zaczęli znowu wracać co kolegium starowiejskiego. W listopadzie zaczęto przyjmować nowicjuszy, a przed końcem roku biskup przemyski Franciszek Wierzchleyski utworzył w Starej Wsi odrębną (nie jak dotychczas zależną od Brzozowa) parafię i powierzył ją opiece jezuitów.

Kiedy gmach seminarium duchownego w Przemyślu został w 1854 r. zajęty na szpital dla rannych w wojnie krymskiej, klerycy przenieśli się do Starej Wsi, gdzie goszcząc przez 16 miesięcy kontynuowali swoje studia. Po opuszczeniu kolegium przez seminarzystów, ówczesny prowincjał Józef Brown przeniósł na dwa lata nowicjat do Baumgartenbergu w prowincji austriackiej.
W latach 1856-1858 przystąpiono do generalnego remontu kolegium. Ukończono rozpoczęte wcześniej (1853-1854) porządkowanie wielkiej biblioteki domowej, znajdującej się nad dawnym skarbcem paulińskim (obecnie kaplica Andrzeja Boboli).
W następnych latach otworzono w Starej Wsi studia humanistyczne (tzw. retorykę, w 1859) i filozoficzne (1860).

Dnia 6 sierpnia 1871 roku rządy kolegium starowiejskiego objął o. Henryk Jackowski, rozpoczynając tym najświetniejszy okres w życiu kolegium. Za jego rektoratu przede wszystkim odnowione zostało życie wielu wspólnot duszpasterskich, na dużą skalę zakrojono działalność misjonarzy ludowych, poświęcono kaplicę odpustową (1873r.), w końcu doprowadzono do koronacji Cudownego Obrazu MB.

Kościół i dom zakonny po pożarze w 1886 roku.W takiej atmosferze ożywienia religijnego kształciła się młodzież zakonna kolegium, przygotowując się do wszechstronnej pracy kapłańskiej w kraju i na misjach zagranicznych. Stara Wieś już wtedy była kolebką, w której rosły i rozwijały się różnorakie powołania. Tutaj młodzi jezuici otrzymywali solidną formację naukową; tutaj sami sprawdzali się i byli sprawdzani.

Dla młodych zakonników, którzy wstąpili do zakonu przed zdaniem matury, prowadzono w Starej Wsi gimnazjum (1859-1915) oraz studia retoryki (1859-1908). Przejściowo mieściły się tutaj studia filozoficzne (1860-1867, 1873-1885) i teologiczne (1870,1874).

Spokojne życie kolegium zostało zmącone wielkim pożarem domu zakonnego i kościoła w dniu 3 lipca 1886 r. Spłonęły doszczętnie hełmy wież i drugie piętro kolegium. Jego mieszkańcy czasowo zamieszkali w nieodległej willi jezuickiej i w konwikcie Chyrowskim.

Asceterium nowicjuszyNowy rektor (od 19 sierpnia 1886r.) o. Jan Rothenburger energicznie podjął się dzieła odbudowy wg projektu Władysława Ostrowskiego. Z wielką pomocą pospieszyło ziemiaństwo i mieszkańcy Starej Wsi i okolic. W październiku można było odwołać kleryków z willi i z Chyrowa. Ponad to w latach 1886-1887 dobudowano dla nowicjatu nowe skrzydło kolegium (przedłużenie wschodniego skrzydła dawnego gmachu).
W roku 1888 otwarto tu niewielką drukarnię, która obok literatury ściśle zakonnej wydawała kilka książek o szerszej tematyce. Pięć lat później przeniesiono drukarnię do Chyrowa.

Kaplica domowa urządzona w latach 1895-1897
    Ważnym przedsięwzięciem była w latach 1895-1897 przebudowa kaplicy domowej patronował jej ówczesny rektor o. Michał Andrzejczak, a plany sporządził architekt Stanisław Krzyżanowski. Twórcami tego pięknego dzieła byli bracia zakonni: Stanisław Dydek, Jan Klimek oraz Antoni Krok. Dawny skarbiec pauliński przebudowano w latach 1909-1910 na kaplicę św. Andrzeja Boboli wg projektu Krzyżanowskiego.

Biblioteka domowa wzbogaciła się szczególnie w latach 1879-1909, kiedy to wpłynęły do niej cenne księgozbiory Ludwika Klobasa (zm.1879) z Wiednia, Karola Koczorowskiego (zm.1879), ks. prałata Ludwika Bobera (zm.1891) z Krakowa i biskupa Ignacego Łobosa (1909). Katalog biblioteki sporządził przed rokiem 1896 o. Fryderyk Schiktan.

Podczas pierwszej wojny światowej, w roku 1914 kolegium było chwilowo zajęte na szpital wojskowy dla Austriaków, a później dla Rosjan. W 1915 r. byli w Starej Wsi Prusacy. Rok później władze austriackie skonfiskowały kościelne dzwony.

W latach 1852-1917 zmarło w Starej Wsi 85 zakonników, w tym 10 nowicjuszy i 13 scholastyków.

Początek strony

* * *